{"id":73,"date":"2010-10-04T21:21:49","date_gmt":"2010-10-04T21:21:49","guid":{"rendered":"http:\/\/www.permakultura.pl\/?page_id=73"},"modified":"2010-10-06T22:35:46","modified_gmt":"2010-10-06T22:35:46","slug":"mlodziezowa-akademia-przedsiebiorczosci","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.permakultura.pl\/?page_id=73","title":{"rendered":"R\u00f3\u017cany Stok"},"content":{"rendered":"

Za Dzikiej R\u00f3\u017cy zapachem id\u017a
\nna zawsze upojony w\u015br\u00f3d dr\u00f3g –
\nb\u0119dzie ci\u0119 wi\u00f3d\u0142 jak czarodziejski flet
\ni b\u0119dziesz szed\u0142, i b\u0119dziesz szed\u0142,
\na\u017c zobaczysz furtk\u0119 i pr\u00f3g.
\nDla Dzikiej R\u00f3\u017cy najci\u0119\u017csze znie\u015b
\ni dla niej nawiewaj modre sny.
\nJeszcze troch\u0119. Jeszcze par\u0119 zb\u00f3\u017c.
\nI te olchy. Widzisz, I ju\u017c –
\nb\u0119dzie: wiecz\u00f3r, gwiazdy i \u0142zy.
\nO Dzikiej R\u00f3\u017cy droga \u015bpiewa pie\u015b\u0144
\ni \u015bmieje si\u0119, z\u0142oty znacz\u0105c \u015blad.
\nDzika R\u00f3\u017co! \u015awiecisz przez mrok.
\nDzika R\u00f3\u017co! S\u0142yszysz m\u00f3j krok?
\nId\u0119 – tw\u00f3j zakochany wiatr.<\/p>\n

Konstanty Ildefons Ga\u0142czy\u0144ski<\/p><\/blockquote>\n

R\u00f3\u017cany Stok, to idea rewitalizacji pofolwarcznego sadu owocowego w Gie\u0142czwi (gm. Wysokie, pow. Lubelski) przez utworzenie Integracyjnego, Interaktywnego Ogrodu Tradycji i Do\u015bwiadcze\u0144, innowacyjnej oferty edukacyjnej i rekreacyjnej dla mieszka\u0144c\u00f3w i turyst\u00f3w.<\/p>\n

Od kilkunastu lat zaczyna rozwija\u0107 si\u0119 w \u015bwiecie nowy rodzaj turystyki – tzw. turystyka edukacyjna. Jej rozw\u00f3j zwi\u0105zany jest z masowo powstaj\u0105cymi w ostatnich latach centrami nauki i sztuki.\u00a0 Niekt\u00f3rzy nazywaj\u0105 je muzeami nauki i sztuki lub w zale\u017cno\u015bci od specyfiki muzeami nauki i techniki. W przeciwie\u0144stwie do zwyk\u0142ych muze\u00f3w, gdzie na og\u00f3\u0142 niczego si\u0119 nie dotyka, a zwiedzanie polega na statycznym podziwianiu zbior\u00f3w, w muzeach nauki interaktywno\u015b\u0107 jest wpisana w ich charakter.<\/p>\n

G\u0142\u00f3wnym celem centr\u00f3w nauki jest promowanie wiedzy, w szczeg\u00f3lno\u015bci dotycz\u0105cej nauk przyrodniczych i technicznych, w spos\u00f3b interaktywny, a przez to niezwykle atrakcyjny zw\u0142aszcza dla m\u0142odych ludzi.<\/p>\n

W przewarzaj\u0105cej wi\u0119kszo\u015bci tego typu centra tworzone s\u0105 w miastach i stanowi\u0105 wa\u017cny element edukacji najm\u0142odszego pokolenia \u2013 nauka poprzez zabaw\u0119 i samodzielne eksperymentowanie stanowi\u0105 dzisiaj uznany kierunek innowacyjnego kszta\u0142cenia. Realizacji tych zada\u0144 towarzyszy aspekt rekreacyjny \u2013 mo\u017cliwo\u015b\u0107 mi\u0142ego sp\u0119dzenia czasu przez doros\u0142ych i dzieci.<\/p>\n

To nowy produkt turystyki edukacyjnej – miejsce organizacji ko\u0144cowych etap\u00f3w rajd\u00f3w i wycieczek edukacyjnych, integracyjnych, \u201ezielonych szk\u00f3\u0142\u201d i innych imprez turystycznych realizowanych na obszarze Krzczonowskiego Parku Krajobrazowego. Miejsce unikalne w skali regionu, gdzie obok rosn\u0105cych ju\u017c od kilkudziesi\u0119ciu lat starych jab\u0142oni i morw, powstaje permakulturowy ogr\u00f3d le\u015bny ukierunkowany na upraw\u0119 r\u00f3\u017c owocowych, dereni jadalnych i innych ro\u015blin u\u017cytkowych.<\/p>\n

[nggallery id=8]<\/p>\n

R\u00f3\u017cany Stok, to tak\u017ce jedno z przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 w ramach inicjatywy R\u00f3\u017cane K\u0105ty.<\/p>\n

R\u00f3\u017cane K\u0105ty – zachowanie i promowanie lokalnego dziedzictwa kulturowego lubelskiej wsi, to komplementarna inicjatywa zmierzaj\u0105ca do stworzenia na obszarze dzia\u0142ania Fundacji, wsi tematycznych w oparciu o upraw\u0119 r\u00f3\u017c owocowych i ich wielokierunkowe wykorzystywanie w ramach utworzonego \u201er\u00f3\u017canego\u201d klastra wiejskiego.<\/p>\n

G\u0142\u00f3wnym celem inicjatywy jest zr\u00f3wnowa\u017cony rozw\u00f3j lokalnej spo\u0142eczno\u015bci wiejskiej i poprawa warunk\u00f3w \u017cycia zagro\u017conych wykluczeniem spo\u0142ecznym jej cz\u0142onk\u00f3w, poprzez zachowanie i promowanie lokalnego dziedzictwa kulturowego oraz aktywizacj\u0119 i budow\u0119 lokalnych sieci wsp\u00f3\u0142pracy na rzecz osi\u0105gni\u0119cia zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju.<\/p>\n

R\u00d3\u017bE OWOCOWE<\/p>\n

dr Helena Wi\u015bniewska-Grzeszkiewicz<\/p>\n

R\u00f3\u017ca jest pospolitym krzewem wyst\u0119puj\u0105cym na obszarze naszego kraju zar\u00f3wno na nizinach, jak i w g\u00f3rach, si\u0119gaj\u0105c a\u017c do zaro\u015bli kosodrzewiny. Ro\u015bnie na glebach ubogich, ale zwykle zasobnych w wap\u0144, nie znosi silnie zakwaszonych. Ma jednak du\u017ce wymagania w stosunku do \u015bwiat\u0142a, wyst\u0119puje zwykle na skraju las\u00f3w i zaro\u015bli na stanowiskach dobrze nas\u0142onecznionych. Ponadto, r\u00f3\u017ce dzikie mog\u0105 by\u0107 uprawiane w ogrodach i parkach jako krzewy ozdobne w nasadzeniach grupowych lub \u017cywop\u0142otowych.<\/p>\n

Najwi\u0119ksze \u017ar\u00f3d\u0142o witaminy C<\/p>\n

R\u00f3\u017ce uprawia si\u0119 powszechnie ze wzgl\u0119du na pi\u0119kne, pachn\u0105ce kwiaty oraz ozdobne, barwne owoce. Od czasu, kiedy okaza\u0142o si\u0119, \u017ce najbogatszym \u017ar\u00f3d\u0142em witaminy C w przyrodzie s\u0105 owoce r\u00f3\u017cy, a nie jak s\u0105dzono cytrusy i porzeczki czarne, zainteresowano si\u0119 selekcj\u0105 tego pierwszego gatunku i upraw\u0105 pod k\u0105tem pozyskiwania surowca dla przetw\u00f3rstwa. 100 g owoc\u00f3w r\u00f3\u017cy zawiera, zale\u017cnie od gatunku lub wyselekcjonowanej odmiany, od 840 do 3500 mg witaminy C. Dla por\u00f3wnania, jab\u0142ka zawieraj\u0105 w 100 g surowca od 15 do 30 mg witaminy C, owoce cytrusowe od 30 do 50 mg, truskawki od 60\u201370 mg, kiwi od 80\u2013110 mg, a czarne porzeczki oko\u0142o 180 mg. W 100 g soku wyci\u015bni\u0119tego z owoc\u00f3w r\u00f3\u017cy znajduje si\u0119 600 mg witaminy C, co powoduje, \u017ce sok ten jest jej naturalnym koncentratem. W owocach r\u00f3\u017cy, opr\u00f3cz witaminy C, wyst\u0119puj\u0105 jeszcze inne, dzia\u0142aj\u0105ce kompleksowo, cenne dla zdrowia zwi\u0105zki. S\u0105 to witaminy A, B1, B2, E, K oraz kwasy organiczne, garbniki, flawony i cukry.<\/p>\n

To, co potocznie nazywamy owocem r\u00f3\u017cy, w rzeczywisto\u015bci jest jej owocem pozornym, poniewa\u017c dopiero pod barwn\u0105, mi\u0119sist\u0105 okryw\u0105 znajduj\u0105 si\u0119 twarde orzeszki stanowi\u0105ce owoce w\u0142a\u015bciwe. Do cel\u00f3w spo\u017cywczych u\u017cywa si\u0119 okrywy, czyli owocni. Wykorzystywana jest ona w Polsce w lecznictwie, przetw\u00f3rstwie do wzbogacania sok\u00f3w owocowych i warzywnych w witamin\u0119 C oraz do produkcji koncentrat\u00f3w naturalnej witaminy C, syropu r\u00f3\u017canego, a tak\u017ce konfitur. R\u00f3\u017cy od wiek\u00f3w przypisywano w\u0142a\u015bciwo\u015bci lecznicze; zbierano jej owoce z naturalnych stanowisk, wyrabiano z nich wino, suszono lub spo\u017cywano na surowo.<\/p>\n

Gatunki i odmiany<\/p>\n

Rodzaj Rosa obejmuje liczne gatunki. W Polsce w latach 60. opisano ich 23, ale przypuszczalnie obecnie mamy ich znacznie wi\u0119cej. Od wielu lat w Polsce, Niemczech, w by\u0142ym Zwi\u0105zku Radzieckim, w Wielkiej Brytanii i w dawnej Czechos\u0142owacji interesowano si\u0119 hodowl\u0105 i selekcj\u0105 r\u00f3\u017c o owocach przydatnych do spo\u017cycia.<\/p>\n

W latach 50. w Instytucie Badawczym Le\u015bnictwa w Warszawie przeprowadzono ocen\u0119 warto\u015bci owoc\u00f3w czterech najwa\u017cniejszych gatunk\u00f3w r\u00f3\u017c jako surowca dla przemys\u0142u przetw\u00f3rczego. Stwierdzono, \u017ce r\u00f3\u017ca rdzawa (Rosa rubiginosa) wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 spo\u015br\u00f3d badanych gatunk\u00f3w najwi\u0119kszym bogactwem cukr\u00f3w i zawarto\u015bci\u0105 cz\u0119\u015bci nierozpuszczalnych. Najubo\u017cszy w cukry okaza\u0142 si\u0119 mi\u0105\u017csz r\u00f3\u017cy pomarszczonej (R. rugosa), a owoce r\u00f3\u017cy dzikiej (R. canina) i girlandowej (R. cinnamomea) zawiera\u0142y \u015brednie ilo\u015bci tych zwi\u0105zk\u00f3w. Najwi\u0119cej kwas\u00f3w znajdowa\u0142o si\u0119 w owocach r\u00f3\u017cy dzikiej, nieco mniej w r\u00f3\u017cy pomarszczonej, w kt\u00f3rej stwierdzono tak\u017ce ma\u0142\u0105 zawarto\u015b\u0107 bia\u0142ka. Natomiast najbogatsze w bia\u0142ko by\u0142y owoce r\u00f3\u017cy girlandowej. W IBL w Warszawie zaj\u0119to si\u0119 r\u00f3wnie\u017c hodowl\u0105 i selekcj\u0105 odmian r\u00f3\u017c bogatych w witamin\u0119 C. W wyniku tych bada\u0144 otrzymano typy r\u00f3\u017c dzikich o du\u017cej zawarto\u015bci witaminy C oraz ich miesza\u0144ce, mi\u0119dzy innymi odmian\u0119 r\u00f3\u017cy girlandowej „Selecta”, a tak\u017ce odmiany r\u00f3\u017cy dzikiej „Sylwa”, „Sylwana” i „Jubileuszowa”. W celu uzyskania miesza\u0144c\u00f3w nadaj\u0105cych si\u0119 do produkcji koncentrat\u00f3w witaminy C wykorzystano bogat\u0105 w t\u0119 witamin\u0119 r\u00f3\u017c\u0119 Beggera (R. beggeriana) o ma\u0142ych owocach i skrzy\u017cowano j\u0105 z wielkoowocow\u0105 r\u00f3\u017c\u0105 pomarszczon\u0105. W ten spos\u00f3b otrzymano trzy warto\u015bciowe odmiany: „Skolim\u00f3w”, „Chylice” i „Konstancin” (przetrwa\u0142a do dzi\u015b w uprawie przemys\u0142owej \u2014 fot. 1 i 2). Ta ostatnia jest miesza\u0144cem otrzymanym w 1971 r., jej owoce zawieraj\u0105 oko\u0142o 3000\u20133500 mg witaminy C w 100 g \u015bwie\u017cej masy i dojrzewaj\u0105 sukcesywnie ju\u017c od po\u0142owy lipca. Przy uprawie „Konstancina” mo\u017cna uzyska\u0107 od 43 do 78 kg witaminy C z 1 ha.<\/p>\n

Idea „Wsi tematycznej”<\/p>\n

Tworzenie wsi tematycznych to jeden ze sposob\u00f3w o\u017cywiania gospodarki wiejskiej. Zalet\u0105 tego programu jest to, \u017ce nie wymaga du\u017cych pieni\u0119dzy, przynajmniej na pocz\u0105tku, i anga\u017cuje wielu mieszka\u0144c\u00f3w. Mo\u017cna go wprowadzi\u0107 w wi\u0119kszo\u015bci wsi, nawet tam, gdzie nie ma nic ciekawego.<\/p>\n

Stworzenie wsi tematycznej to spos\u00f3b na wyp\u0142yni\u0119cie na szersze wody, na znajdowanie nowych sposob\u00f3w zarabiania w warunkach gospodarki opartej na wiedzy i globalizacji. Wad\u0105 tego rozwi\u0105zania jest to \u017ce odbiega daleko od przyzwyczaje\u0144 ludzi mieszkaj\u0105cych na wsi. Dlatego nie pieni\u0105dze, a bariery natury psychologicznej i socjologicznej s\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105 przeszkoda w jego wprowadzaniu. Tworzenie wsi tematycznej dotyczy wszystkich mieszka\u0144c\u00f3w wsi, pobudza ich aktywno\u015b\u0107 i daje nadziej\u0119 na popraw\u0119 losu. Z drugiej jednak strony zaburza istniej\u0105ce uk\u0142ady, budzi l\u0119ki i obawy. Co b\u0119dzie, je\u015bli si\u0119 nie uda, co powiedz\u0105 s\u0105siedzi?<\/p>\n

Wie\u015b tematyczna jest wsi\u0105, kt\u00f3ra ma w\u0142asny, jedyny w swoim rodzaju, pomys\u0142 na rozw\u00f3j. Wok\u00f3\u0142 niego tworzone s\u0105 sposoby na zarabianie pieni\u0119dzy. Nie chodzi tu jednak o nowy rodzaj upraw, ogrodnictwo czy hodowl\u0119, nie chodzi te\u017c o patenty na produkcj\u0119. To oczywi\u015bcie nadal jest wa\u017cne, jednak we wsi tematycznej pomys\u0142y s\u0105 nieco oryginalniejsze.<\/p>\n

Chodzi o co\u015b wi\u0119cej. Tworz\u0105c tak\u0105 wie\u015b, zaczynamy inaczej my\u015ble\u0107 o sobie, o swojej rodzinie, s\u0105siadach, o miejscu w kt\u00f3rym mieszkamy. Okazuje si\u0119, \u017ce mo\u017cemy mie\u0107 marzenia, \u017ce posiadamy wiedz\u0119 i umiej\u0119tno\u015bci, \u017ce nie wszystko zale\u017cy od „kogo\u015b z Warszawy”, gminy, wojew\u00f3dztwa, \u017ce nie musimy czeka\u0107 na inwestora, na inicjatyw\u0119 urz\u0119d\u00f3w pracy, na pieni\u0105dze z Unii Europejskiej. Nagle widzimy, \u017ce potrafimy wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107, uczy\u0107 si\u0119, a nasza wie\u015b staje si\u0119 bardzo atrakcyjnym miejscem. Pojawiaj\u0105 si\u0119 nowe mo\u017cliwo\u015bci, kt\u00f3rych przedtem nie dostrzegali\u015bmy. Tw\u00f3rcom wsi tematycznych najbardziej potrzebne s\u0105 marzenia, szersze spojrzenie, umiej\u0119tno\u015b\u0107 \u0142\u0105czenia r\u00f3\u017cnych zjawisk, zdarze\u0144 i informacji, na poz\u00f3r bardzo odleg\u0142ych (…).<\/p>\n

Wsie tematyczne kieruj\u0105 si\u0119 w stron\u0119 nowej gospodarki. Nawet gdy zajmuj\u0105 si\u0119 makiem, chlebem czy hodowl\u0105 owiec, szukaj\u0105 nowych mo\u017cliwo\u015bci.zarabiania poza rolnictwem. Nie ograniczaj\u0105 si\u0119 przy tym do zwyk\u0142ej turystyki. Na to mog\u0105 pozwoli\u0107 sobie wsie maj\u0105ce po temu warunki: malownicza okolic\u0119, zabytki, osobliwo\u015bci. We wsiach le\u017c\u0105cych w ma\u0142o atrakcyjnych miejscach, magnesem staje si\u0119 mo\u017cliwo\u015b\u0107 niecodziennych prze\u017cy\u0107 (przygoda na trasie gry terenowej w wiosce Hobbit\u00f3w, poznanie obyczaj\u00f3w Celt\u00f3w) i zdobywanie nietypowych umiej\u0119tno\u015bci (r\u00f3\u017cd\u017ckarstwo, kowalstwo, pieczenie chleba, strzy\u017cenie owiec). Wioski tematyczne coraz cz\u0119\u015bciej podejmuj\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z naukowcami i studentami, potrzebna jest ona do nasycenia wiedz\u0105 i informacjami produktu wsi. Je\u015bli wsie maj\u0105 uczy\u0107 i dzia\u0142a\u0107 na emocje, ich mieszka\u0144cy te\u017c powinni si\u0119 uczy\u0107, podpatrywa\u0107 konkurencj\u0119, bada\u0107 nowe trendy, zbiera\u0107 informacje.<\/p>\n

Na podstawie artyku\u0142u dra Wac\u0142awa Idziaka p.t. „Wsie tematyczne”, zamieszczonego w ksi\u0105\u017cce „Internet w mojej spo\u0142eczno\u015bci. Wykorzystanie technologii informatycznych w rozwoju spo\u0142eczno\u015bci wiejskiej”, wydanej przez Fundacj\u0119 Wspomagania Wsi, Warszawa 2005<\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Za Dzikiej R\u00f3\u017cy zapachem id\u017a na zawsze upojony w\u015br\u00f3d dr\u00f3g – b\u0119dzie ci\u0119 wi\u00f3d\u0142 jak czarodziejski flet i b\u0119dziesz szed\u0142, i b\u0119dziesz szed\u0142, a\u017c zobaczysz furtk\u0119 i pr\u00f3g. Dla Dzikiej […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.permakultura.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/73"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.permakultura.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.permakultura.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.permakultura.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.permakultura.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=73"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.permakultura.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/73\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":128,"href":"https:\/\/www.permakultura.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/73\/revisions\/128"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.permakultura.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=73"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}